6. Kreu II Sektoret publik dhe privatQfare eshte sektori privatTermi “sektori privat” perdoret per te pershkruar kompanite, te cilat ushtrojneveprimtarine e tyre per te realizuar fitim.Megjithate jo te gjitha kompanite menaxhohen per qellimin e maksimalizimit te fitimit.Shembulli me i qarte ne kete rast jane organizatat bamirese. Ne te njejten kohe sektoriprivat perfshine organizata te tilla, siç jane p.sh. firmat ligjore dhe firmat kontabel, te cilatnuk jane kompani, por prape ato ekzistojne per te realizuar fitime per pronaret e tyre.Organiztat ne sektorin privat zoterohen dhe financohen ne menyre vullnetare ngaaksionaret dhe gjenerojne te hyra nga veprimtarite operative, e jo nga grantet dhe tatimet.Qfare eshte sektori publikTermi “sektori publik” nenkupton secilen organizate, e cila administrohet per te ofruarsherbime ndaj publikut dhe jo per te realizuar fitime.Financimi i tyre kontrollohet ngaqeveria, e cila ne te njejten kohe monitoron edhe performancen e tyre. Sektori publik Inje vendi perbehet nga autoritetet publike qe percaktohen ne menyre politike, te cilatkane monopolin ne periudhen kontabel te caktuar.Synon ne plotesimin e nevojavepublike ne fushen ekonomike, sociale dhe politike duke siguruar keshtu ne radhe te paresherbime publike.Funksioni kryesor i sektorit publikEshte qe te ndermarre dhe te realizoje politika publike nepermjet sherbimeve qeperfitohen nga shoqeria e nje vendi.Pra funksion paresor ka sigurimin e te mirave publikedhe sherbimeve te rendesishme, te tilla si rendi publik, mbrojtja kombetare, kultura,arsimi, shkenca, ndihma shoqerore dhe ekonomike, shendetesia, etj.Ngjajshmerit ne mes te dy sektorevePavaresisht nga diferencat qe u treguan ekzistojne shume ngjashmeri per sa i takonkontabilitetit te dy sektoreve.Te dy sektoret perdorin: - kontabilitetin me regjistrim te dyfishte - zbatojne te njejtat parime themelore kontabel, te tilla si hipoteza e vijueshmerise dhe akrualet - te dy sektoret zbatojne standardet kontabelPerberja e sektorit publikSektori publik perbehet nga nje sere organizmash, te cilat kryejne veprimtari komplekse.Ato jane:1. Organet e qeverisjes qendrore dhe njesite varese te tyre;2. Organet e qeverisjes rajonale;3. Organet e qeverisjes vendore;4. Ndermarrjet publike;5. Organiztat jofitimprurese publike.Organet e qeverisjes qendrore perfshijn :Organet qendrore ekzekutive, si kryeministria, ministrite, njesite varese te tyre. Njesitevarese jane:drejtoria e pergjithshme e doganave, drejtoria e pergjithshme e tatimeve,etj.Institucionet kombetare kulturore e shkencore, si: akademia e shkences,universitetipublik, institucionet e shkences ne varesi ne ministrise se arsimit e shkences, teatrikombetar, etj. 6
7. Organet qendrore ligjvenese, si: kuvendi, presidencaOrganet qendrore gjyqesore, si: gjykata e larte, gjykata kushtetuese, prokuroria epergjithshme.Organet e qeverisjes rajonale perfshijn:Zene vend ndermjetes ne mes organeve te qeverisjes qendrore dhe atyre vendore.Funksionin e tyre e ushtrojne nen kontrollin nga organet qendrore, perveç ne vendetfederative, ku jane te pavarura nga qeveria federative.Organet e qeverisjes vendore :Jane njesite publike qe i qeverisin qytetet dhe fshatrat, siç jane komunat.Qeverisjen e tyre e kryejne ne zonat ku ndodhen me juridiksionin e tyre.Ndermarrjet publikeJane ndermarrje prodhuese, tregtare dhe sherbyese ne varesi te organeve te qeverisjesqendrore dhe atyre vendore.Fitimi qe realizojne ato eshte tregues i rendesishem per to,por krahas fitimit kane edheobjektiva te tjera, si shtimi I sasise se prodhimit dhe permiresimi i cilesise se sherbimitper popullsine, bizneset, etj.Nje ndermarrje konsiderohet publike atehere kur qeveria qendrore dhe vendore eshteaksionare dhe zoteron me pjesen me te madhe te kapitalit, d.m.th. e kontrollon ate.Ndermarrje publike konsiderohen te gjitha institucionet financiare publike (sigurimet epasurise, shoqerore, shendetesore) te cilat kane karakteristiken e perbashket, qe perfitojnegrante nga buxheti i shtetit.Gjithashtu konsiderohen edhe organizatat jofitimprurese vullnetare te shendetesise dhe temireqenies, ne ato raste kur ato financohen dhe kontrollohen nga shteti, qofte edhepjeserisht.Institucionet dhe organizatat jo fitimprurese publikeJane organizma publike, qe kane qellim permiresimin e mireqenies shoqerore, pa synuarte sigurojne fitimin ne kembim te sherbimeve qe ato kryejne.Veçori dalluese e tyre eshte sigurimi i burimeve te financimit nga buxheti i shtetit dhenga kontribues vullnetare, te cilet nuk presin asnje fitim nga mjetet e derdhura.Kryejne veprimtari arsimore, fetare, mireberese, etj, ne sherbim te grupeve te caktuara tepopullsise.Kontabiliteti i ketyre njesive dallon nga ai i 5., andaj edhe trajtohet veçmas me vone gjateleksioneve te ardhshme.Veqorit kryesore te njesive ne sektorin publik:Kane disa veçori, te cilat dallojne nga bizneset private: - Nuk krijohen per realizimin e fitimit. Per kete shkak shumica prej tyre jane te perjashtuara nga tatimi ne fitim; - Qellimi i shumices prej tyre eshte qe te sigurojne te mira dhe sherbime popullsise gjate vitit, duke perdore burimet financiare qe ato disponojne; - Nje pjese e konsiderueshme e burimeve te financimit sigurohen nga tatimet dhe taksat, qe mblidhen nga njesite publike dhe popullsia, si dhe nga bizneset; - Sherbimet publike nuk zgjidhen vullnetarisht prej konsumatoreve, dhe ato shpesh perfitohen pa pagese. Ne keto kushte eshte veshtire te gjykohet mbi sasine dhe cilesine e sherbimeve, pasi ato nuk vleresohen ne treg te hapur;